Panton logo

Waarom gewoontes zo lastig te veranderen zijn

6 februari 2017

Ontwerpen voor gedragsverandering

Waar januari de maand is om onze gezonde goede voornemens voor het nieuwe jaar ten uitvoer te brengen, is februari de maand waarin de meeste voornemens al weer zijn gesneuveld. En ook ik wil echt wel meer gaan sporten, maar ik had deze week al twee avonden een afspraak, voor woensdag was ik te laat met het vinden van een oppas en voor de andere avonden bleek ik best goed te zijn in het vinden van een excuus om toch maar thuis te mogen blijven. Dus zat ik op mijn vrije avond toch weer wel lekker op de bank. En terwijl ik op het internet aan het grasduinen was, lag er ook ineens weer een lege zak nootjes naast me. Gewoontes zijn zo lastig te veranderen.

Je gedrag veranderen is moeilijk en kan op veel vlakken verkeerd gaan, ook in de zorg. Het is niet alleen moeilijk je te houden aan je voorgenomen gezond gedrag, nog lastiger is om het vol te houden of het op de juiste manier te doen. Zo vergeten patiënten geregeld hun medicatie te slikken of slikken deze op het verkeerde moment. De strikte regels rondom handdesinfectie worden vaak als verstorend ervaren voor het werkproces van zorgprofessionals in ziekenhuizen. En kledingvoorschriften worden lang niet altijd volgens protocol nageleefd op het OK-complex. Allemaal voorbeelden van situaties waarin gedragsverandering gewenst is, deze niet eenvoudig te realiseren is en waarbij mensen wel een beetje hulp kunnen gebruiken.

Hulpmiddelen voor gedragsverandering blijken vaak in de praktijk niet effectief, omdat er tijdens de ontwikkeling geen of te weinig onderzoek is gedaan naar de passende gedragsveranderingsstrategie. “We willen dit oplossen met een app.” is een uitspraak die we vaak horen van onze klanten. Een app kan een heel goed middel zijn om mensen te helpen, maar is dat in dit specifieke geval voldoende? Of zijn er ook nog aanvullende hulpmiddelen gewenst?

Een effectieve gedragsveranderingsstrategie begint met een analyse van het huidige en gewenste gedrag en de context waarin zich dit afspeelt. Heeft de doelgroep voldoende middelen, kansen en motivatie om het nieuwe gedrag uit te voeren? Is er voldoende kennis bij de doelgroep aanwezig over waarom het nieuwe gedrag noodzakelijk is? Heeft de doelgroep voldoende middelen om het eigen gedrag te kunnen vergelijken met het doelgedrag? Is er sprake van weerstand bij de doelgroep? Waar komt de weerstand vandaan? Allemaal relevante vragen die beantwoord moeten worden om tot een goede gedragsveranderingsstrategie te komen.

Lang niet altijd is het gewenste gedrag te realiseren door één interventie, maar zijn er meerdere nodig. Het volgende voorbeeld illustreert dit.
Landscaping tactieken worden regelmatig toegepast om automatisch gedrag te bewerkstelligen. Hierbij wordt de omgeving zodanig ontworpen dat de zichtbaarheid of aantrekkelijkheid van de gewenste keuzemogelijkheden vergroot wordt. Deze manier van beïnvloeding van automatisch gedrag wordt veelal door supermarkten gebruikt om impulsaankopen te bewerkstelligen, maar is ook heel bruikbaar om zorgprofessionals te helpen in de navolging van de hygiënerichtlijnen. Het is bekend dat mensen zich netter en hygiënischer gedragen wanneer de ruimte waarin ze zich begeven opgeruimd en hygiënisch is. De serie dispensers die we hebben ontwikkeld voor wasruimtes op het OK-complex is vanuit deze gedachte ontwikkeld. Hierin worden disposables overzichtelijk en geordend opgeborgen waardoor de wasruimte een nettere, hygiënische uitstraling krijgt.

Het opvolgen van hygiënerichtlijnen is niet alleen door een nettere inrichting van de wasruimte te bewerkstelligen. In veel gevallen zijn aanvullende strategieën nodig. Normcommunicatie: door middel van een wasinstructie die uitlegt geeft over goede handdesinfectie. Feedback over de norm en het verschil tussen het huidige gedrag: door middel van een spiegel waarin het verschil tussen huidige outfit en gewenste OK-outfit te zien is. Sociale inbedding: door middel van CRM training: waarin in teamverband gewerkt wordt aan de cultuur en attitude op de afdeling. Soms is één-op-één begeleiding van mensen die weerstand bieden noodzakelijk. Het geheel van interventies vergroot de kans dat het doelgedrag bereikt wordt.

De ontwerpers van Panton willen met hun ontwerpen mensen helpen de uitdagingen in de zorg aan te gaan. Daarin speelt ontwerpen voor gedragsverandering een steeds grotere rol. We investeren actief in kennis op dit vlak. Daarnaast gaan we samenwerkingen aan met experts op het gebied van gedragsbeïnvloeding. Eén van deze samenwerkingen betreft een project waarin we samen met de consultants van Tabula Rasa op een gevalideerde wijze mensen helpen te werken aan een gezondere leefstijl. Een andere samenwerking is in het project Touchpoints van de Hogeschool Utrecht, waarin het wetenschappelijk onderbouwde gedragsmodel ‘Persuasive by Design’ en de ‘Behavioural lenses’ ontwikkeld zijn.

Tot slot: Het is vanuit de gedragswetenschap bekend dat wanneer iemand zich in het openbaar verbindt aan een doel, de kans groter is dat hij het gedrag dat daarbij hoort, ook daadwerkelijk gaat vertonen (sociaal commitment). Daarnaast kan de compliance vergroot worden door het doelgedrag zo concreet mogelijk te formuleren (action planning). Vanuit die wetenschap wil ik afsluiten met de uitspraak dat ik vanaf deze week twee keer per week naar het zwembad ga. Maandagavond en donderdagavond, echt!